Język polski kl. VI

Wymagania edukacyjne z języka polskiego w klasie szóstej
Kryteria wymagań:
Poziom podstawowy:

-– wyszukuje potrzebne informacje w spisie treści podręcznika, odczytuje możliwe znaczenia tytułów jego poszczególnych części, potrafi, na podstawie rysunków i fotografii znajdujących się na planszy, określić zawartość tematyczną poszczególnych części podręcznika, wykazuje zainteresowanie treściami nauczania w klasie szóstej, wyraża swoją opinię dotyczącą podręcznika i treści, które się w nim znajdują, wypowiada się na określony temat, prezentuje przeczytaną książkę, potrafi ocenić prezentację zarówno swoją, jak i pozostałych uczniów, redaguje sprawozdanie, redaguje streszczenie tekstu, potrafi odróżnić zwykłe od niezwykłego, odróżnia nazwy własne od nazw pospolitych, potrafi wymienić reguły obowiązujące przy pisaniu nazw własnych oraz pospolitych, projektuje niezwykłą przestrzeń miejską, redaguje opis miasta, potrafi wyjaśnić znaczenie pojęć słowo, zwrot, wyrażenie, powiedzenie, definiuje słowo cud, wie, czym są synonimy, jakie jest ich znaczenie oraz jaką pełnią funkcję, potrafi oddzielić podstawę słowotwórczą od formantu, rozumie pojęcie rodziny wyrazów, wskazuje epitety w tekście, wie, jakie jest ich znaczenie, wypowiada się na określony temat, prezentuje przeczytaną książkę, potrafi ocenić prezentację zarówno swoją, jak i pozostałych uczniów, redaguje sprawozdanie, redaguje streszczenie tekstu, potrafi odróżnić zwykłe od niezwykłego, odróżnia nazwy własne od nazw pospolitych, potrafi wymienić reguły obowiązujące przy pisaniu nazw własnych oraz pospolitych, projektuje niezwykłą przestrzeń miejską, redaguje opis miasta. – potrafi wyjaśnić znaczenie pojęć słowo, zwrot, wyrażenie, powiedzenie, definiuje słowo cud, wie, czym są synonimy, jakie jest ich znaczenie oraz jaką pełnią funkcję, potrafi oddzielić podstawę słowotwórczą od formantu, rozumie pojęcie rodziny wyrazów, wskazuje epitety w tekście, wie, jakie jest ich znaczenie, głośno i wyraźnie czyta utwór liryczny, określa jego główną myśl,  nazywa swoje czytelnicze reakcje, analizuje i interpretuje wiersz, dostrzega niezwykłe w zwykłym, odczytuje tytułową metaforę,  wypowiada się na zaprezentowany temat, wyraża własne zdanie, głośno i wyraźnie czyta utwór liryczny, określa jego główną myśl,  nazywa swoje czytelnicze reakcje, analizuje i interpretuje wiersz, rozumie pojęcie konwencji literackiej, odczytuje metafory w wierszu, charakteryzuje twórcę oraz jego pracę, rozumie sens słów: kreacja, wyobraźnia, głośno i wyraźnie czyta fragment utworu, określa jego główną myśl, dostrzega różnicę między tym, co dosłowne, konkretne a tym, co symboliczne, redaguje opis przestrzeni miejskiej, projektuje kartkę pocztową, redaguje opowiadanie, zgodnie z zasadami, które obowiązują pod-czas tworzenia takiej formy wy-powiedzi, analizuje utwór poetycki, podejmuje próbę jego interpretacji, charakteryzuje podmiot liryczny, odczytuje metaforyczne znaczenia, głośno i wyraźnie czyta wiersz, określa temat i główną myśl utworu, wymienia charakterystyczne cechy malarstwa T. Makowskiego, definiuje pojęcie rytm, wie, jaką funkcję pełni, rozumie pojęcie stylizacji, – głośno i wyraźnie czyta wiersz, określa temat i główną myśl utworu, definiuje pojęcie rytm, wie, jaką funkcję pełni, rozpoznaje środki poetyckie służące obrazowaniu (onomatopeje, wyliczenia, metafory, epitety), definiuje pojęcie informacja, perswazja, piktogram, charakteryzuje elementy pejzażu informacyjnego, projektuje kartkę pocztową, e-kartkę oraz znaczek pocztowy, głośno i wyraźnie czyta fragment utworu, określa jego temat i główną myśl, wypowiada się na prezentowany temat, rozpoznaje środki poetyckie służące obrazowaniu (epitety, metafory, porównania), odtwarza historię poszczególnych gwiazdozbiorów, dostrzega różnice między językiem naukowym a poetyckim, między „fizyczną” a „poetycką” mapą nieba, wypowiada się na temat różnych rodzajów znaków i ich znaczenia, charakteryzuje bohatera jako przenikliwego obserwatora świata, podejmuje próbę odczytania różnych znaków, umieszczonych przez naturę oraz przez człowieka, w otaczającym nas świecie, rozumie pojęcie hiperbolizacja, potrafi nazwać emocje wyrażone przez wykreowane twarze-maski, objaśnia, na czym polega gra znaczeń dosłownych i symbolicznych, potrafi wyjaśnić pojęcie teatr, rozumie jego znaczenie dosłowne i metaforyczne, charakteryzuje bohatera-narratora, rozpoznaje dziennik jako gatunek wypowiedzi, głośno i wyraźnie czyta tekst z podziałem na role, dostrzega sceniczny zapis tekstu,  definiuje pojęcia groteska, absurd, objaśnia pojawiające się w tekście związki frazeologiczne, bierze udział w przygotowaniu scenki dramatycznej, wyodrębnia elementy składające się na spektakl teatralny, operuje słownictwem związanym z teatrem, rozpoznaje ogłoszenie użytkowe, odróżnia ogłoszenie użytkowe od ogłoszenia poetyckiego, podejmuje próbę przekształcenia ogłoszenia użytkowego na poetyckie i odwrotnie, głośno i wyraźnie czyta dłuższe formy wypowiedzi, wyszukuje w tekście potrzebne informacje, potrafi wyjaśnić pojęcia: herb, herbarz, poszukuje informacji dotyczących herbów, objaśnia występujące na nich znaki i znaczenia, projektuje mały atlas zwierząt, roślin, kolorów, które mają znaczenia symboliczne, czyta dłuższy fragment tekstu, zwracając uwagę na te informacje, które będą potrzebne podczas lekcji, redaguje opis stroju, zna zasady dobrego wychowania, głośno i wyraźnie czyta dłuższy tekst, wypowiada się na temat przeczytanego tekstu; określa jego temat, odtwarza wydarzenia, charakteryzuje relację: Bóg – człowiek, wypowiada się na temat powołania w życiu człowieka, rozumie pojęcie anegdota, fikcja literacka, opowiada o przygodach bohatera opowieści, charakteryzuje narratora – łgarza, samochwały, redaguje opowiadanie, w pisemnej wypowiedzi stosuje odpowiednią kompozycję i układ graficzny oraz wydziela akapity, korzysta z pomocy słownika ortograficznego, definiuje pojęcie legenda, wymienia jej charakterystyczne cechy, odróżnia legendę od baśni, potrafi opowiedzieć legendę związaną z najbliższą okolicą, z różnymi miastami i miejscowościami w Polsce, zna zasady pisowni oraz odmiany nazw mieszkańców miast, wsi, osiedli, dostrzega związek między nazwą miejscowości a położeniem geograficznym, potrafi odczytać sens metafory, tworzy portret bibliotekarza, tworzy własną kompozycję ukazującą portret wybranego zawodu, odtwarza historię amargantczyków, dostrzega ogromną rolę biblioteki w życiu narodu, zna zasady korzystania ze zbiorów bibliotecznych, opracowuje regulamin korzystania ze szkolnej sali gimnastycznej, wymienia rodzaje katalogów bibliotecznych, wie, jaka jest ich funkcja, zdaje sobie sprawę z problemów współczesnego czytelnictwa, rozmawia o nich, formułuje hipotezy na temat stanu czytelnictwa, gromadzi dokumentację, która potwierdzi owe hipotezy, zaprzeczy im bądź pozwoli je skorygować (wywiad lub sondaż w bibliotece szkolnej, statystyki dotyczące ilości czytelników i wypożyczanych książek), angażuje się w przeprowadzenie akcji promującej czytanie, redaguje teksty interwencyjne na podstawie wyników– odtwarza przebieg wydarzeń przeczytanej opowieści, wskazuje jej punkt kulminacyjny, charakteryzuje bohaterów tekstu, poszukuje informacji na temat wymienionych w tekście dzieł, dostrzega zderzenie kultury wysokiej z kulturą popularną, przygotowuje planszę – collage dokumentującą przejawy barbarzyństwa wobec kultury wysokiej, dostrzega wartość kultury wysokiej, słowa pisanego– charakteryzuje bohaterów, odtwarza przebieg wydarzeń, wskazuje czas i miejsce wydarzeń, definiuje pojęcie komizm, dostrzega obraz dawnego świata w języku powiedzeń, w opisie wyglądu oraz w zachowaniu postaci, projektuje rekwizyty, które będą potrzebne w przedstawieniu, opracowuje, w grupie, didaskalia, bierze udział w inscenizacji– definiuje pojęcie skryptorium, iluminacja, dostrzega i potrafi wskazać różnice między skryptorium a biblioteką współczesną, wie, w jaki sposób powstaje księga w średniowiecznym skryptorium, definiuje pojęcie frazeologizm, objaśnia znaczenie związków frazeologicznych związanych z omawianym tematem, wyjaśnia pojęcia: wyraz podstawowy, wyraz pokrewny, rodzina wyrazów, tworzy rodziny wyrazów, zna zasady pisowni i odmiany wyrazów obcego pochodzenia, korzysta ze słownika ortograficznego i słownika wyrazów obcych– rozpoznaje cechy gatunkowe fraszki w omawianym utworze, dostrzega znaczenie domu w życiu człowieka, ceni je, rozumie pojęcie gniazda rodzinnego, zna elementy biografii Jana Kochanowskiego, przyporządkowuje postać Jana Kochanowskiego do odpowiedniej epoki literackiej, posiada podstawową wiedzę dotyczącą renesansu, redaguje spójną, rzeczową notatkę z lekcji, – objaśnia wyrażenia z tytułu wiersza, wymienia charakterystyczne elementy ojczystego pejzażu, odtwarza porządek odkrywania znaczeń owych elementów dla tożsamości człowieka, potrafi zilustrować wybrane metafory, objaśnia ich znaczenie, opisuje rysunek prasowy, podejmuje próbę jego interpretacji, redaguje spójną, rzeczową notatkę z lekcji– analizuje słownictwo zgromadzone na planszy, dostrzega podobieństwo tych wyrazów, różnicuje ich znaczenia, projektuje kaligram ilustrujący znaczenia słów z planszy, objaśnia pojęcie synonim, potrafi dobrać wyrazy bliskoznaczne do podanych słów, tworzy rodziny wyrazów, przypisuje metaforyczne sensy określeniom: droga, wędrówka, być w drodze– potrafi znaleźć w dostępnych źródłach (Internet, prasa, książka) informacje na temat miejsc godnych zwiedzania ze względu na ich historię i współczesne atrakcje, potrafi zlokalizować na mapie wytypowane miejsca, projektuje realny przebieg podróży, przygotowuje program zwiedzania, wykorzystując zebrane materiały, zna zasady pisowni nazw miejscowych, poprawnie odmienia nazwy miejscowe– potrafi odnaleźć w przeczytanym tekście potrzebne informacje, dostrzega różnice między tym, co prawdziwe, udokumentowane a tym, co zmyślone, ale prawdopodobne, opracowuje wystąpienie przewodnika zgodnie z podanymi wskazówkami, charakteryzuje, na podstawie tekstu, przewodnika i turystów– potrafi prawidłowo odczytać informacje z dokumentów podróży, redaguje sprawozdanie, stosuje w wypowiedzi pisemnej odpowiednią kompozycję i układ graficzny, odróżnia zdanie od równoważnika zdania, potrafi przekształcić zdanie w równoważnik zdania i odwrotnie– gromadzi słownictwo związane z przygodą, drogą, wie, czym cechuje się powieść podróżniczo – przygodowa, tworzy portret, na podstawie przeczytanego tekstu, poszukiwacza przygód oraz domatora– głośno i wyraźnie czyta fragment powieści oraz wypowiada się na jego temat, dostrzega w opowieści przemieszanie fantastyki z realizmem, charakteryzuje bohaterów, objaśnia sposób prowadzenia narracji, potrafi skonstruować oficjalne przemówienie– wypowiada się na temat przeczytanej opowieści, dostrzega w tekście istnienie dwóch modeli życia (osiadłego i wędrownego) na poziomie dosłownym oraz metaforycznym, charakteryzuje bohaterów, zwracając uwagę na ich opozycyjność, odmienność postaw, sporządza notatkę z lekcji– rozumie znaczenie zastosowania w ulotce informacyjnej formy 1. os., lm., czasu teraźniejszego, dostrzega różnice między wypowiedzią ustną a wypowiedzią pisemną na ten sam temat, potrafi przekształcić zdanie w równoważnik zdania i odwrotnie, – głośno i wyraźnie czyta fragment utworu, określa temat i główną myśl tekstu, mówi o swoich po lekturowych wrażeniach, dostrzega personifikację diabła morskiego, rozumie pojęcie perswazji, potrafi wymienić i rozpoznać elementy kompozycyjne listu, dostrzega i wskazuje różnice między listem poetyckim a listem prywatnym, nieoficjalnym bądź listem oficjalnym, redaguje list prywatny, poprawny pod względem stylistycznym i kompozycyjnym, rozpoznaje i wymienia środki poetyckiego obrazowania w utworze, zna sposoby uzyskiwania rytmu w poezji, wymienia elementy świata przedstawionego, dostrzega baśniowość świata przedstawionego; wyjaśnia, na czym ona polega– odróżnia znaczenie określeń legendarny bohater oraz bohater – legenda, podaje przykłady takich bohaterów, charakteryzuje bohaterów opowieści, odtwarza szczegółowy plan opowiadania, dostrzega związek literatury i filmu, potrafi wymienić cechy i atrybuty średniowiecznego rycerza, formułuje wniosek z lekcji– odróżnia prawdę historyczną od fikcji literackiej, potrafi zaprezentować informacje o „potopie szwedzkim” wyszukane samodzielnie w różnych źródłach, potrafi nazwać cechy bohatera na podstawie analizy jego zachowania, formułuje i uzasadnia swoją opinię o bohaterze fragmentu powieści– rozumie pojęcia: stereotyp, schematyzm, opracowuje schematyczne portrety typowej matki, typowego ojca, typowej dziewczynki, typowego chłopca, opowiada o własnych przygodach z bliższych i dalszych podróży– charakteryzuje zachowania bohaterów tekstu, redaguje opowiadanie, stosuje w opowiadaniu odpowiednią kompozycję i układ graficzny, wydziela co najmniej trzy akapity, zna reguły dotyczące odmiany nazw podróżników, korzysta ze słownika ortograficznego oraz słownika poprawnej polszczyzny wypowiada się na temat problemu obiegu informacji dawniej i dziś, opisuje ilustracje, tworzy prasowy rysunek ilustrujący artykuł o współczesnych sposobach przekazywania informacji z drogi– potrafi zredagować sprawozdanie, stosując odpowiednią kompozycję i układ graficzny; wydziela akapity, redaguje relację z wydarzeń, potrafi przekształcić sprawozdanie w relację, redaguje artykuł prasowy nastawiony na interwencję, prezentację ludzkich postaw, podniesienie nakładu, wie, w jaki sposób unaocznić relację o zdarzeniu, w sprawozdaniu stosuje prawidłowo stronę bierną czasowników oraz formy zakończone na –no, –to, wskazuje różnice między ustną relacją o zdarzeniu a relacją pisemną– wypowiada się na temat przeczytanego tekstu, gromadzi przykłady zaczerpnięte z lektur, prasy, Internetu, TV, w których przedstawiono spotkania ludzi reprezentujących odmienne światy, analizuje, na podstawie zgromadzonych informacji, przebieg takich spotkań oraz zachowania uczestników– odtwarza, na podstawie cytowanego fragmentu listu, rejestr dokonań Krzysztofa Kolumba,  osiągnięcia Krzysztofa Kolumba zapisuje w postaci zdań w stronie czynnej czasowników,  potrafi przekształcić stronę czynną czasowników na stronę bierną czasowników, tworzy biogram Krzysztofa Kolumba, odróżnia zdanie od równoważnika zdania– analizuje i interpretuje plakat Jana Lenicy, odczytuje ideę plakatu, charakteryzuje składniki świata przedstawionego fragmentu powieści, charakteryzuje bohaterów tekstu, dostrzega w tekście cechy powieści westernowej, opowiada, na podstawie przeczytanej opowieści, o obyczajach Indian– rozpoznaje powieść podróżniczo-przygodową, zna jej charakterystyczne cechy, redaguje „receptę” na typową opowieść o przygodach w drodze, redaguje opowiadanie, stosując odpowiednią kompozycję oraz co najmniej trzy akapity– głośno czyta tekstu, określa jego temat i główny problem, identyfikuje gatunek literacki, wymienia charakterystyczne cechy mitu, tworzy graficzną wizualizację konstrukcji opowiadania, redaguje w punktach przebieg zdarzeń odnoszących się do mitu o złotym runie oraz do historii Jazona i wyprawy Argonautów, potrafi odnaleźć na odpowiednich mapach nazwy miejsc, które pojawiają się w tekście, opracowuje schemat wizualizujący relacje między bohaterami, opracowuje mały słowniczek z biogramami bohaterów, podejmuje próbę rozpoznania w opowieści Parandowskiego motywów, podejmuje próbę ustalenia, co symbolizuje złote runo, wypowiada się na temat niedosłownego znaczenia opowieści Parandowskiego– wyszukuje elementy w wierszu charakteryzujące sytuację, bohaterów i relacje między nimi, tworzy portrety bohaterów utworu, wie, jaką rolę pełni rytm w portretowaniu bohatera, odczytuje znaczenia symboliczne i metaforyczne pojęć: dom, droga, bycie w drodze, podejmuje próbę sformułowania wniosków wynikających z wiersza,  sporządza rzeczową notatkę z lekcji– definiuje pojęcie opowieść biblijna, wskazuje cechy mitu w opowieści biblijnej, wyodrębnia w tekście kolejne wydarzenia, tworząc plan ramowy, definiuje pojęcie fresk, opisuje, analizuje i interpretuje reprodukcję dzieła Michała Anioła,  porównuje reprodukcję fragmentu fresku Michała Anioła z biblijną parafrazą Anny Kamieńskiej i ilustracją Jeana Effela; dostrzega podobieństwa i różnice, objaśnia symbolikę raju, drzewa wiadomości dobrego i złego, węża, jabłka, miecza Cherubina– porządkuje informacje o opowiedzianych zdarzeniach, tworząc notatkę w formie tabeli, formułuje komentarz interpretacyjny do zdarzeń,  objaśnia symbolikę pierścienia, szaty, pocałunku, sandałów i uczty, definiuje pojęcie przypowieść, wymienia jej charakterystyczne cechy, opisuje, analizuje i interpretuje obraz Guercina, zwracając uwagę na bohaterów, kompozycję i kolorystykę, wieloznaczność gestu starszego brata, opisuje, analizuje i interpretuje obraz Rembrandta, zwracając szczególną uwagę na kompozycję,  opisuje szczegółowo bohaterów obrazu,  analizuje i interpretuje wiersz J. Pasierba, porównuje wiersz z ewangeliczną przypowieścią, formułuje wnioski– odtwarza, na podstawie mapy, przebieg podróży, których rezultatem okazały się wielkie odkrycia geograficzne, wymienia przyczyny, cele i skutki wielkich podróży geograficznych, gromadzi materiały do klasowego leksykonu sławnych podróżników, opracowuje biogramy podróżników, zna zasady pisowni i odmiany nazwisk obcych, prawidłowo tworzy nazwy mieszkańców kontynentów, państw, zna zasady zapisywania nazw mieszkańców kontynentów i państw, dostrzega ślady kontaktu różnych cywilizacji w języku, posługuje się słownikiem ortograficznym, słownikiem poprawnej polszczyzny i słownikiem wyrazów obcych– głośno i wyraźnie czyta dłuższy fragment tekstu, wypowiada się na jego temat, określa jego główną myśl i problem, objaśnia, posługując się słownikiem wyrazów obcych, słowa: migracja, emigracja, imigracja, wymienia przyczyny i skutki emigracji, rozumie pojęcie patriotyzmu, sporządza rzeczową notatkę z lekcji, kształtuje swoją świadomość narodową– opracowuje mapę myślową, potrafi postawić tezę, hipotezę oraz dobrać odpowiednie argumenty, potrafi uzasadnić tezę, że droga w wielu utworach traktowana jest jako metafora ludzkiego losu, redaguje tekst argumentacyjny– maluje pejzaż i redaguje opis tańczących zwierząt, inspirując się wysłuchanym koncertem Camille’a Saint-Saënsa (Karnawał zwierząt), stosuje odpowiednią kompozycję i układ graficzny opisu oraz wydziela akapity, redaguje wierszyki naśladujące „dźwięki świata”, dostrzega piękno świata, przyrody, bogactwo kolorów, kształtów i dźwięków, rozbudza swoją wyobraźnię i kreatywność, uwrażliwia się na piękno otaczającego go świata, potrafi określić uniwersalne ludzkie potrzeby, uświadamia sobie, co stanowi wartość ponadczasową, wypowiada się na prezentowany temat– objaśnia pojęcie arkadia, wypowiada się na temat ludzkich potrzeb, charakteryzuje je, dostrzega i objaśnia dosłowne, i przenośne znaczenie słowa arkadia– charakteryzuje współczesne galerie, zwracając uwagę na ich przestrzeń, sposób zaspakajania ludzkich potrzeb, oferowane atrakcje, dostrzega różnice między kulturą popularną a kulturą wysoką, definiuje pojęcie konsumpcja, prawidłowo odmienia liczebniki, zwłaszcza w związku z wyrazem „procent”, korzysta ze słownika poprawnej polszczyzny, redaguje baśń o współczesnym Kopciuszku, który znalazł swoje szczęście w galerii handlowej, stosuje kompozycję typową dla baśni, wydziela akapity, stosuje dialog– rozumie pojęcie ironia, potrafi dostrzec ją w tekście, redaguje tekst, nadając mu tonację wypowiedzi obiektywnej, redaguje tekst nacechowany ironicznie, wypowiada się na prezentowany temat, wyraża swoją opinię, potrafi ją uzasadnić– głośno i wyraźnie odczytuje tekst z podziałem na role,  odtwarza prawa dżungli, na które powołują się zwierzęta, zapisuje owe prawa w formie równoważników zdań, dostrzega stereotypowe wyobrażenia ojca i matki, charakteryzuje wilka oraz wilczycę, definiuje słowo archetyp, dostrzega w wilczycy archetyp matki i macierzyństwa, nawiązuje do mitycznej historii Romulusa i Remusa, baśniowej opowieści o Waligórze i Wyrwidębie oraz do historii Tarzana, dostrzega w omawianej opowieści arkadyjski obraz natury– potrafi pracować w grupie, analizuje i interpretuje fragment Pana Tadeusza, wymienia środki poetyckiego obrazowania zastosowane we fragmencie epopei, wyjaśnia, czemu owe środki służą, opisuje życie zwierząt w mateczniku, wyjaśnia znaczenie i pochodzenie słowa mateczniki, wykonuje z różnych materiałów planszę Mateczniki – centrum i obrzeża, odtwarza prawa, którymi kierują się zwierzęta, wypowiada się na temat organizacji świata zwierzęcego, opisanego na wzór ludzki– interpretuje przeczytany fragment powieści Tolkiena, charakteryzuje szczegółowo bohaterów, dostrzega wzór gospodarza w osobie Toma, wypowiada się na temat arkadyjskiego mitu krainy szczęśliwości, tworzy rzeczową notatkę z lekcji– rozpoznaje cechy gatunkowe fraszki w omawianym utworze, odróżnia fraszkę o charakterze refleksyjnym od fraszki żartobliwej, rozpoznaje w utworze środki poetycki (apostrofa, epitet, porównanie, uosobienie), gromadzi argumenty potwierdzające zalety lipy, ceni życie w bliskim związku z przyrodą, charakteryzuje „polską” arkadię, umie wiersz na pamięć, rozumie pojęcia: hasło, slogan, rozumie pojęcie reklama, dostrzega jej moc oddziaływania na człowieka, odkrywa sposoby docierania do klienta, obserwuje mechanizm towarzyszący reklamowaniu produktów, tworzy z reklamowych haseł kaligram układający się w napisy „pełnia szczęścia”, „arkadia” lub w obrazki z tych napisów, oddające ich znaczenie– czyta dłuższy fragment tekstu, wypowiada się na jego temat, bierze udział w dyskusji dotyczącej informacyjnej wartości utartych sądów, opinii (np. matka jest opiekuńcza, Polak kocha swoją ojczyznę, dziadkowie rozpieszczają swoje wnuki), definiuje pojęcie tolerancja, zastanawia się nad kulturową rolą stereotypu– podejmuje próbę zdefiniowania szczęścia, zastanawia się nad znaczeniem zastosowania wielkich liczb podczas prezentacji obrazu świata, prawidłowo odmienia liczebniki– wypowiada się na temat tytułów prasowych zgromadzonych na planszy otwierającej rozdział, wypowiadając się na temat owych tytułów, zwraca uwagę na obraz świata wyłaniający się z takiego zestawienia, na cele wpisane w tytuły oraz na konstrukcje językowe typowe dla tych przykładów, rozumie pojęcie i sens prasowego newsa, zastanawia się nad językowymi i niejęzykowymi sposobami przyciągnięcia uwagi czytelnika– podejmuje próbę zdefiniowania pojęć: duma i wstyd, projektuje album, potrafi pracować w grupie– czyta fragment listu z dziennika badacza, wypowiada się na jego temat, gromadzi informacje, na podstawie rozmaitych źródeł, o dwóch badaczach Antarktydy, Scotcie i Amundsenie, oraz o ich wyprawach na biegun południowy, redaguje biogramy Scotta i Amundsena, bierze udział w dyskusji objaśniającej znaczenie zwrotów „odnieść sukces”, „ponieś klęskę”, zna reguły obowiązujące przy pisaniu nazw geograficznych, prawidłowo odmienia polskie i obce nazwiska, zna reguły obowiązujące w pisowni skrótów, posługuje się słownikiem ortograficznym, słownikiem poprawnej polszczyzny– wypowiada się na temat przeczytanego fragmentu pamiętnika Robinsona, charakteryzuje bohatera,  objaśnia pojęcie robinsonady, wypowiada się na temat człowieka skonfrontowanego z siłami natury– gromadzi, korzystając z rozmaitych źródeł (Internet, książka, prasa), informacje na temat starożytnego Egiptu, konfrontuje zdobyte informacje z mapą, wypowiada się na temat władzy faraonów i ich boskiego pochodzenia, charakteryzuje życie doczesne Egipcjan oraz wiarę w życie pozagrobowe, objaśnia pojęcia: monoteizm, politeizm, odczytuje znaczenia wpisane w słowa: dawny, legenda, podejmuje próbę wyjaśnienia tytułu noweli, odczytuje kompozycję noweli, analizuje moment oczekiwania na pierścień władzy, dostrzega tragizm Horusa; wyjaśnia jego istotę, charakteryzuje idealnego władcę, odwołując się do odpowiednich fragmentów tekstu– opowiada o swoich po lekturowych wrażeniach, odtwarza przebieg zdarzeń, charakteryzuje bohaterów, odczytuje pozytywne wartości oraz ich przeciwieństwa, wypowiada się na temat tego, co w życiu jest najważniejsze, o co warto walczyć, objaśnia symbolikę strojów, gestów, pozycji, zachowań, dostrzega kontrast ciszy i dźwięków, podejmuje próbę zdefiniowania pojęcia strach– porządkuje maski z planszy ze względu na funkcje, jakie można im przypisać, definiuje pojęcie frazeologizm, definiuje pojęcie retrospekcja, przygotowuje prezentację dotyczącą życia i zwyczajów zwierząt maskujących, z różnych powodów, swój wygląd, objaśnia związki frazeologiczne odnoszące się do wyrazów: twarz, maska, posługuje się słownikiem związków frazeologicznych, ilustruje wybrane związki frazeologiczne; stara się uchwycić ich dosłowne i metaforyczne znaczenia, czyta tekst z podziałem na role, wyszukuje morał bajki i objaśnia jego znaczenie, wskazuje, na przykładach, cechy gatunkowe bajki, wymienia podstawowe różnice między bajką a baśnią, definiuje pojęcie alegoria, dostrzega uosobienie w utworach, nazywa ludzkie cechy ukazywane w działaniach zwierząt, – analizuje i dokonuje interpretacji bajek potrafi przeczytać tekst o strukturze dramatycznej, stawia hipotezy interpretacyjne, odtwarza wydarzenia zawarte w sztuce, posługuje się słownikiem terminów literackich, definiuje słowa: nonsens, absurd, paradoks, dostrzega satyrę w sztuce; objaśnia, na czym ona polega, charakteryzuje bohaterów, odtwarza ich postawy i poglądy, wyodrębnia partie tekstu przeznaczone do śpiewu, definiuje hasło bambuko– rozumie pojęcie agresji, gromadzi i analizuje związki frazeologiczne charakteryzujące ludzkie zachowania i doświadczenia jako źródła i skutki agresji– interpretuje głosowo wiersz zgodnie z zastosowaną interpunkcją, charakteryzuje bohatera lirycznego (adresata) wiersza, formułuje przesłanie wiersza, wskazując odpowiednie wersy–definiuje pojęcie asertywność, posługuje się słownikiem języka polskiego, wypowiada się na prezentowany temat, głośno i wyraźnie czyta utwór, opowiada o swoich wrażeniach, dostrzega w tekście ironię, komentuje funkcję i znaczenie, zastosowanych w tekście zdrobnień, rozmawia o intencjach wyrażanych w życzeniach, charakteryzuje współczesną relację między ludźmi oraz współczesny świat, odczytuje metafory i obrazy metaforyczne– rozumie pojęcie anegdota, odtwarza anegdotę na podstawie fragmentu obrazu Jana Matejki, gromadzi wyrazy pokrewne do słowa błazen oraz związane z nimi związki frazeologiczne, redaguje zestaw porad, redaguje krótkie opowiadanie dotyczące historii przedstawionej na obrazach Henryka Sawki, stosuje w opowiadaniu odpowiednią kompozycję, wydziela co najmniej trzy akapity, stosuje dialog, redaguje prześmiewczy poradnik: Jak korzystać z poradników, ocenia skuteczność form językowych stosowanych w poradnikach– wypowiada się, na podstawie rysunków, na temat dwoistości zachowań tych samych ludzi, gromadzi związki frazeologiczne związane z omawianym tematem, posługuje się słownikiem frazeologicznym, tworzy opowiadanie dotyczące sytuacji i bohaterów przedstawionych na rysunkach. analizuje i interpretuje utwory poetyckie, rozpoznaje środki poetyckiego obrazowania, wyodrębnia metafory, bada konsekwencję ich zastosowania, charakteryzuje istotę człowieczeństwa, wpisaną w tekst Anny Kamieńskiej, formułuje wnioski, sporządza rzeczową, spójną notatkę– redaguje opis muzealnych eksponatów, stosuje w opisie odpowiednią kompozycję, wydziela akapity, redaguje notatkę encyklopedyczną, stosuje w wypowiedzi stronę czynną i stronę bierną czasowników, przekształca stronę czynną czasowników na stronę bierną i odwrotnie– analizuje i interpretuje wiersz Wisławy Szymborskiej, dostrzega kulturową rolę muzeum, snuje refleksje na temat przemijalności, próby pokonania czasu– redaguje opis przedmiotu, stosując odpowiednią kompozycję, wydzielając akapity, redaguje opowiadanie w pierwszej osobie, stosuje w opowiadaniu odpowiednią kompozycję, wydziela akapity, stosuje dialog– odczytuje, na podstawie planszy, dosłowne i metaforyczne znaczenie słowa dżungla, podejmuje próbę scharakteryzowania, na podstawie planszy, kondycji współczesnego człowieka, wypowiada się na prezentowany temat– wypowiada się na temat językowych i niejęzykowych skutkach nadmiaru i wyolbrzymiania informacji, odwołując się do planszy oraz tekstów, objaśnia pojęcie wizualizacja, projektuje wizualizacje omawianych metafor, gromadzi i analizuje konkretne przykłady reklam– zastanawia się nad rolą telefonii komórkowej w życiu człowieka, redaguje opowiadanie na prezentowany temat, stosuje w opowiadaniu odpowiednią kompozycję, wydziela co najmniej trzy akapity, stosuje dialog, redaguje scenariusz komiksu, stosując odpowiednią kompozycję i układ graficzny– wypowiada się na temat celów i sposobów zwracania na siebie uwagi publicznej odczytuje dosłowne i metaforyczne znaczenie wyrażenia blask jupiterów dostrzega rolę mediów we współczesnym świecie, objaśnia frazeologizm: robić z igły widły, posługuje się słownikiem frazeologicznym– dostrzega różnice między konsumpcyjnym a refleksyjnym stylem życia, charakteryzuje współczesność, redaguje opowiadanie na zadany temat, stosując odpowiednią kompozycję i wydzielając co najmniej trzy akapity– prawidłowo zapisuje dialog, potrafi zastosować go w wypowiedzi, objaśnia pojęcia: mowa zależna, mowa niezależna, redaguje opowiadanie, stosując odpowiednią kompozycję i wydzielając co najmniej trzy akapity, stosuje w opowiadaniu dialog, dostrzega różnice między opowiadaniem a relacją zdarzeń, posługuje się słownikiem ortograficznym– zna zasady obowiązujące podczas debaty, bierze udział w klasowej debacie, broni swego stanowiska, odwołując się do odpowiednich argumentów, potrafi sformułować wniosek, redaguje sprawozdanie z przeprowadzonej debaty, stosując odpowiednią kompozycję, wydzielając akapity– definiuje pojęcie alfabet, potrafi określić znaczenie pojęcia społeczeństwo oraz znaczenia opozycji: jednostka – społeczeństwo, objaśnia semantykę wykrzykników i pytajników w zapisie dwóch tekstów oraz blokowy układ liter, tworzy portret człowieka w tzw. miejskiej dżungli– opowiada treść przeczytanego fragmentu powieści, wypowiada się na jego temat, dostrzega swoisty sposób dobierania czasowników przez narratora; wie, co jest celem owego zabiegu, podaje określenia charakteryzujące stany emocjonalne bohatera podczas rozmowy, dostrzega i wymienia powody przewagi agenta w rozmowie, – redaguje opowiadanie, stosując odpowiednią kompozycję i wydzielając co najmniej trzy akapity, stosuje w opowiadaniu dialog, dostrzega różnice między opowiadaniem a opisem sytuacji, redaguje opis sytuacji, pamiętając o językowych wyróżnikach tej formy wypowiedzi, posługuje się słownikiem ortograficznym– odtwarza wiedzę o bohaterze na podstawie fragmentów poznanych w poprzednich klasach, analizuje i interpretuje przebieg spotkania i rozmowę Małego Księcia ze Zwrotniczym, podejmuje próbę zdefiniowania słowa szczęście, dostrzega różnicę między refleksyjnym charakterem natury ludzkiej a konsumpcyjnym sposobem bycia, podejmuje próbę objaśnienia konkluzji sformułowanej przez Małego Księcia, odczytuje symboliczne znaczenia pojęcia studni– uważnie czyta tekst, odczytuje możliwe znaczenia trudniejszych słów i poszczególnych rad udzielanych przez autora tekstu, poszukuje informacji na temat św. Tomasza z Akwinu, przekłada rady św. Tomasza na współczesny język, wypowiada się na temat aktualności „poradnika” św. Tomasza z Akwinu, bierze udział w inscenizacji gromadzi wyrażenia, zwroty, powiedzenia związane z pojęciem czasu, projektuje wizualizację wybranej metafory, dostrzega rozmaitość sposobów oznaczania upływu czasu– opracowuje listę pytań pomocnych przy wyborze nowej szkoły, gromadzi informacje na tematy gimnazjów w swojej miejscowości, wymienia argumenty za i przeciw wyborowi danej szkoły, biorąc pod uwagę ofertę szkoły i własne potrzeby, wypowiada się na temat wiarygodności rankingów we współczesnym świecie– redaguje do gazetki szkolnej ogłoszenie, zachowując odpowiednią kompozycję i układ graficzny, wypowiada się na prezentowany temat; zwraca uwagę na niebezpieczeństwo wynikające z bezkrytycznej wiary ogłoszeniom– opracowuje, wraz z pozostałymi uczniami, klasowy słownik symboli z odwołaniem do tekstów czytanych w klasach IV–VI, czyta fragment utworu, opowiada o swoich po lekturowych wrażeniach, odtwarza przebieg wydarzeń, formułuje hipotezy interpretacyjne, charakteryzuje bohatera, odczytuje możliwe znaczenia tytułu książki, odczytuje symbolikę wody i bramy, rozbudza swoją wyobraźnię, sporządza rzeczową notatkę z lekcji, wymienia poglądy na temat relacji między dziećmi i dorosłymi, odtwarza szczegółowo zdarzenia, tworząc plan w formie zdań, podejmuje próbę nazwania różnych odcieni przeżyć i samopoczucia bohatera, rozpoznaje monolog wewnętrzny, redaguje tekst odpowiadający monologowi wewnętrznemu matki na temat tej samej historii, objaśnia sens tytułu opowiadania, dostrzega motyw powrotu do domu– analizuje i interpretuje wiersz Janusza S. Pasierba, opowiada o roli poety, o jego zadaniach, wypowiada się na temat roli poezji w życiu człowieka, poszukuje analogii odnoszących się to takiego pojmowania roli poety, jak w wierszu Pasierba, podejmuje próbę określenia proponowanej przez Pasierba „filozofii życia”–poprawnie używa znaków interpunkcyjnych (kropki, przecinka, znaku zapytania, wykrzyknika, cudzysłowu, dwukropka, nawiasu), zna zasady ortograficzne, pisze poprawnie pod względem ortograficznym, rozumie czytany tekst, wykorzystuje zdobytą wiedzę– objaśnia możliwe znaczenia tekstu (kaligram), opisuje tekst, formułuje wnioski interpretacyjne, wymienia i charakteryzuje, na podstawie lektur i tekstów zamieszczonych w podręcznikach do klas IV–VI, bohaterów ukazywanych w drodze, na podstawie fragmentów opowieści rozpoznaje i nazywa problem, z którym boryka się bohater, potrafi, na podstawie informacji z utworu, prawidłowo wykonać zadania, redaguje dłuższe i krótsze formy wypowiedzi, stosując odpowiednią kompozycję i układ graficzny.
Poziom ponadpodstawowy:
– wypowiadając się, tworzy interesującą, spójną, logiczną i poprawną stylistycznie wypowiedź na określony temat, wyraża swoje zdanie na określony temat i potrafi je uzasadnić przytaczając argumenty,  redaguje barwny i ciekawy opis miasta, pamiętając o wszystkich zasadach, które obowiązują podczas redagowania tej formy wypowiedzi, sprawnie posługuje się słownikiem ortograficznym, sprawdza poprawność pisowni poszczególnych nazw,  słownikiem wyrazów bliskoznacznych, słownikiem poprawnej polszczyzny,  słownikiem wyrazów obcych oraz słownikiem terminów literackich, operuje bogatym słownictwem, wie, kiedy nietypowe połączenie wyrazów jest językowym błędem, a kiedy nabiera  znaczenia metaforycznego.  czytając głośno wiersz, przekazuje intencję tekstu, właściwie akcentuje wyrazy, stosuje odpowiednią intonację, podejmuje próbę jego  głosowej interpretacji , swobodnie wypowiada się na temat przeczytanego utworu,  posiada wiedzę na temat malarstwa T. Makowskiego,  sięga do rozmaitych, dostępnych źródeł informacji, poszerzając w ten sposób swoją wiedzę na prezentowany temat,  interesuje się twórczością A. Mickiewicza, potrafi o niej opowiedzieć, sięga do innych fragmentów Pana Tadeusza, zna wyróżniki dziennika jako gatunku wypowiedzi, portretuje bohaterów tekstu w sposób barwny, interesujący i szczegółowy,  operuje słownictwem związanym z teatrem i pracą nad przygotowaniem spektaklu , interesuje się teatrem, poszerza swoje wiadomości na ten temat, potrafi, w sposób ciekawy i pomysłowy, przekształcić ogłoszenie użytkowe na poetyckie i odwrotnie,  wyjaśnia, jaką rolę w życiu jednostek i pewnych społeczności pełnią herby, godła i inne tego typu znaki,  opracowuje klasową listę symboli do systematycznego uzupełniania w ciągu roku szkolnego, rozbudza zainteresowania legendarną przeszłością znanych sobie miejsc, redaguje własną legendę,  tworzy interesujące kompozycje ukazujące portrety wybranych zawodów, bierze udział w akcjach, lub sam je organizuje, służących wzbogacaniu zbiorów biblioteki szkolnej, organizuje rozmaite akcje promujące czytanie,  poszukuje informacji na temat barbarzyńskiego traktowania książek, palenia bibliotek, na temat cenzury; dzieli się zdobytą wiedzą z pozostałymi uczniami, poszukuje objaśnień trudnych, niezrozumiałych słów związanych z tworzeniem ksiąg w średniowiecznym skryptorium, sprawnie posługując się słownikiem wyrazów obcych, opowiada interesująco i rzeczowo o epoce, w której żył i tworzył Jan Kochanowski, potrafi zachęcić do zwiedzania wytypowanych przez siebie miejsc, przytaczając odpowiednie argumenty,  przygotowuje różne warianty programów zwiedzania, wykorzystując zebrane materiały, swobodnie posługuje się konstrukcjami językowymi, charakterystycznymi dla ustnej wypowiedzi przewodnika. redaguje sprawozdanie, ilustrując je różnymi dokumentami (fotografie, bilety kolejowe, rachunki itp.),  przywołuje inne niż na lekcji utwory podróżniczo-przygodowe, opowiada ich treść, szczegółowo charakteryzuje bohaterów opowieści, powołując się na odpowiednie fragmenty tekstu, wygłasza przemówienie na forum klasy, snuje refleksje na temat tego, co w życiu jest najważniejsze oraz  pojęcia wolności i odmienności,  redaguje list prywatny, poprawny pod względem stylistycznym i kompozycyjnym; stosuje w nim umiejętnie środki poetyckiego obrazowania, potrafi wskazać cechy ciekawego, plastycznego i dynamicznego opowiadania,  interesuje się historyczną przeszłością Polski i swojego regionu, wymyśla żartobliwe scenki dialogowe z udziałem „typowych” postaci, redaguje ciekawe, rzeczowe, poprawne stylistycznie, przyciągające uwagę teksty prasowe, snuje refleksje na temat postaw ludzi wobec „obcych”, „innych”,  zastanawia się nad istotą prawdziwej tolerancji, posiada wiedzę dotyczącą geograficznych odkryć, w szczególności osiągnięć Krzysztofa Kolumba; dzieli się tą wiedzą z pozostałymi uczniami, odnajduje, bez większego problemu, znaki graficzne zastosowane przez artystę, wiąże z nimi znaczenia, wymienia przykłady innych powieści westernowych, opowiada ich treść, poszukuje, w dostępnych mu źródłach (Internet, prasa, książka), informacji, fotografii na temat obyczajów Indian, dostrzega związki literatury i filmu, projektuje scenariusz przygodowej gry i opracowuje jej instrukcję, redaguje barwne, ciekawe opowiadanie, stosując odpowiednią kompozycję, więcej niż trzy akapity, dialogi oraz opisy sytuacji, nawiązuje do tytułu tomu (Zamek nadziei), z którego omawiany wiersz pochodzi, interesuje się kulturą starożytnych Greków; rozwija swoje zainteresowania, sięgając do rozmaitych źródeł, doskonali swoje kompetencje językowe,  dostrzega ponadczasowe znaczenie Biblii, jej miejsce w tradycji i kulturze, interesuje się artyzmem Michała Anioła, zna okoliczności powstania dzieła, rozumie znaczenie pojęcia paralelizm, dostrzega go między zrachowaniami syna i ojca, prowadzi dyskusję w sposób żywy, dynamiczny, gromadzi liczne argumenty potwierdzające obrane założenie, redagując wierszyki, wykazuje się dużą wyobraźnią i pomysłowością,  stosuje w  nich środki poetyckiego obrazowania oraz rymy, głośno i wyraźnie odczytuje tekst z podziałem na role, oddając głosem intencje bohaterów opowieści, szczegółowo charakteryzuje wilka oraz wilczycę, odwołując się do odpowiednich fragmentów tekstu, snuje refleksje na temat ludzkiej natury, skłonności człowieka do zła, recytuje fraszkę, podejmując próbę jej głosowej interpretacji,  redaguje biogramy innych polarników, wymienia cechy gatunkowe noweli, przyporządkowuje ją do odpowiedniego rodzaju literackiego, wymienia znane mu tytuły nowel i ich autorów, opowiada o twórczości Bolesława Prusa,  potrafi go umieścić w odpowiedniej epoce literackiej,  podejmuje próbę stworzenia, na podstawie omawianego tekstu, definicji zła, kształtuje swój pogląd na przejawy agresji w kontaktach międzyludzkich, interesuje się malarstwem Jana Matejki,  wykonuje projekt, wg własnego pomysłu, ukazujący dwoistość natury ludzkiej, rozpoznaje w wierszu oksymoron, objaśnia znaczenie jego zastosowania, podejmuje próby poezjowania, tworzenia spekulowanych dialogów na wzór wiersza Anny Kamieńskiej, redaguje szczegółowy, plastyczny opis muzealnych eksponatów, stosuje różne zapisy dialogu, tworzy scenariusz historyjek obrazkowych o człowieku pragnącym żyć zgodnie z reklamowymi sugestiami, podaje przykłady sposobów radzenia sobie z nadmiarem informacji,  redaguje cały komiks, stosując odpowiednią kompozycję i układ graficzny, podejmuje próbę zilustrowania frazeologizmu robić z igły widły, tworzy ciekawy, dynamiczny opis sytuacji, opowiada, barwnie i ciekawie, o życiu św. Tomasza z Akwinu, gromadzi i porządkuje informacje związane z omawianym tematem, tworząc notatki, redaguje do gazetki szkolnej rozmaite ogłoszenia, zachowując odpowiednią kompozycję i układ graficzny, formułuje hipotezy interpretacyjne, odwołując się do całości dzieła Michaela Ende, dba o staranną wymowę, odpowiednią dykcję, tworzy bajki ortograficzne dla młodszych kolegów, angażuje się w organizację szkolnego konkursu pod hasłem „Mistrzowie ortografii na start!”,  chętnie bierze udział w konkursach (ortograficzny, literacki, gramatyczny, recytatorski), odnosi mniejsze bądź większe sukcesy, objaśnia możliwe znaczenia tekstu (kaligram), opisuje tekst, formułuje wnioski interpretacyjne wraz z ich uzasadnieniem, wymienia i charakteryzuje, na podstawie lektur, tekstów zamieszczonych w podręcznikach do klas IV–VI oraz innych znanych mu utworów, bohaterów ukazywanych w drodze, redaguje ciekawe i poprawne pod względem ortograficznym, dłuższe i krótsze formy wypowiedzi, stosując odpowiednią kompozycję i układ graficzny.