Historia kl. 6

WYMAGANIA PROGRAMOWE DLA KLASY VI SZKOŁY PODSTAWOWEJ

według programu „Wczoraj i dziś” autorstwa dr. Tomasza Maćkowskiego

(dostosowane do podręcznika o tym samym tytule, którego autorem jest dr Grzegorz Wojciechowski)

Opracowanie: Dariusz Judek

Badana czynność uczniów

Poziomy wymagań

K

P

R

D

W

I. Walka o odzyskanie niepodległości

Wiadomości

– wie, że „Mazurek Dąbrowskiego” jest jednym z polskich symboli narodowych

+

– wymienia wydarzenia z historii Polski, do których nawiązuje tekst „Mazurka Dąbrowskiego”

+

– wyjaśnia znaczenie terminów: rewolucja, emigracja

+

– rozumie, w jakim celu powstały Legiony Polskie

+

– tłumaczy, kim był Józef Wybicki

+

– wie, czym była rewolucja francuska

+

– prezentuje postać Napoleona Bonapartego

+

– podaje datę powstania Księstwa Warszawskiego

+

– wie, jak zmieniały się granice Księstwa Warszawskiego

+

– wyjaśnia, dlaczego Księstwo Warszawskie przestało istnieć

+

– opowiada o zasługach księcia Józefa Poniatowskiego

+

– omawia teorie na temat przyczyny śmierci Napoleona Bonapartego

+

– podaje datę wybuchu powstania listopadowego

+

– wyjaśnia znaczenie terminów: represje, konfiskata

+

– zna najważniejsze wydarzenia z okresu wojny polsko-rosyjskiej w 1831 roku

+

– wie, że podczas powstania listopadowego sejm podjął uchwałę o barwach narodowych

+

– tłumaczy, jakie decyzje dotyczące ziem polskich podjęto na kongresie wiedeńskim

+

– wymienia miejsca najważniejszych bitew stoczonych podczas powstania listopadowego

+

– tłumaczy, dlaczego Dzień Podchorążego przypada 29 listopada

+

– podaje imiona i nazwiska wybitnych Polaków, którzy wyemigrowali po klęsce powstania listopadowego oraz w czasach późniejszych

+

– wie, czym była Wielka Emigracja

+

– wymienia wybitnych Polaków żyjących współcześnie na emigracji

+

– wyjaśnia znaczenie terminów: romantyzm, emisariusz

+

– wie, co wydarzyło się w Europie w 1848 roku

+

– podaje datę wybuchu powstania styczniowego i określa czas trwania tego zrywu

+

– przedstawia cele, jakie przyświecały powstańcom listopadowym i styczniowym

+

– tłumaczy, na czym polegała walka partyzancka

+

– podaje przykłady represji zastosowanych wobec Polaków po klęsce powstań narodowych

+

– wyjaśnia znaczenie terminów: manifestacja, branka, katorga

+

– wymienia przyczyny manifestacji patriotycznych Polaków w 1861 roku

+

– wie, kim był Romuald Traugutt

+

Umiejętności

– zaznacza na osi czasu daty: 1795, 1797, 1807

+

– tłumaczy na podstawie tekstu źródłowego, na czym polegała rola gen. Jana Henryka Dąbrowskiego w tworzeniu Legionów Polskich

+

– interpretuje tekst „Mazurka Dąbrowskiego”

+

– ocenia, jakie znaczenie dla dążeń niepodległościowych Polaków miała klęska Napoleona w wojnie z państwami zaborczymi

+

– wymienia elementy narodowe w umundurowaniu polskich legionistów

+

– zaznacza na osi czasu okresy trwania powstań: listopadowego i styczniowego

+

– wskazuje na mapie miejsca ważniejszych bitew stoczonych w trakcie powstania listopadowego i styczniowego

+

– wymienia przyczyny i skutki powstania listopadowego

+

– określa, dlaczego powstanie listopadowe zakończyło się klęską

+

– opowiada o represjach stosowanych wobec Polaków przez władze carskie po upadku powstań narodowych

+

– ocenia, czy decyzja o zorganizowaniu powstania listopadowego była słuszna

+

– omawia na podstawie zebranych informacji zasługi Fryderyka Chopina, Adama Mickiewicza i Heleny Modrzejewskiej dla kultury polskiej

+

– rozpoznaje najważniejsze cechy utworów romantycznych

+

– charakteryzuje sposób walki w czasie powstania styczniowego

+

– wyjaśnia sens tekstu pieśni „Boże, coś Polskę”

+

– opowiada o funkcjonowaniu państwa podziemnego w okresie powstania styczniowego

+

– wskazuje na mapie obszary, na których podczas powstania styczniowego
toczyły się walki partyzanckie

+

– porównuje powstanie listopadowe ze styczniowym

+

II. Pod zaborami

K

P

R

D

W

Wiadomości

– wyjaśnia znaczenie terminów: rusyfikacja, germanizacja

+

– omawia zasługi Bolesława Prusa, Henryka Sienkiewicza, Stanisława Wyspiańskiego, Jana Matejki, Stanisława Moniuszki oraz Heleny Modrzejewskiej dla rozwoju polskiej kultury

+

– zna przyczyny wybuchu strajku polskich dzieci we Wrześni

+

– tłumaczy, czym były rugi pruskie

+

– wie, jaką rolę odegrał Michał Drzymała w walce z germanizacją

+

– wymienia sposoby walki Polaków z germanizacją i rusyfikacją

+

– wyjaśnia znaczenie terminów: rewolucja przemysłowa, fabryka, manufaktura, maszyna parowa, kolej żelazna, statek parowy, silnik elektryczny, telegraf

+

– opisuje warunki pracy w XIX-wiecznej fabryce

+

– podaje przyczyny emigracji zarobkowej Polaków w XIX wieku

+

– wie, w jaki sposób XIX-wieczni robotnicy walczyli o swoje prawa

+

– zna zasługi Hipolita Cegielskiego dla rozwoju gospodarczego ziem polskich w XIX wieku

+

– wymienia dokonania Marii Skłodowskiej-Curie

+

– omawia zasługi Ignacego Łukasiewicza dla rozwoju polskiego przemysłu naftowego

+

– podaje daty: otwarcia pierwszej linii kolejowej, skonstruowania telefonu przez Aleksandra Grahama Bella, wynalezienia żarówki przez Tomasza Edisona

+

– wymienia odkrycia dokonane przez Ludwika Pasteura i Wilhelma Roentgena

+

Umiejętności

– zaznacza na osi czasu datę strajku polskich dzieci we Wrześni

+

– opowiada na podstawie tekstu źródłowego o prześladowaniach polskich uczniów w zaborze rosyjskim

+

– omawia na podstawie zebranych informacji rozwój polskiej kultury pod zaborami

+

– wyjaśnia, na czym polega symboliczne znaczenie postawy Michała Drzymały oraz strajku dzieci we Wrześni

+

– porównuje współczesne szkoły z tymi działającymi pod zaborami

+

– charakteryzuje sytuację Polaków w poszczególnych zaborach

+

– rozróżnia rzemieślnicze i fabryczne formy produkcji przemysłowej

+

– pokazuje na mapie najbardziej uprzemysłowione miasta na ziemiach polskich

+

– wskazuje na mapie świata państwa, do których Polacy najczęściej emigrowali z przyczyn ekonomicznych

+

– wymienia przyczyny i skutki zastosowania maszyny parowej w przemyśle i transporcie

+

– omawia proces uprzemysłowienia w XIX wieku

+

– rozróżnia emigrację polityczną i zarobkową

+

– przedstawia znaczenie Łodzi we współczesnej Polsce

+

– porównuje sposoby podróżowania w XIX i XXI wieku

+

– charakteryzuje życie w mieście pod koniec XIX stulecia

+

– ocenia, które spośród XIX-wiecznych wynalazków wywarły największy wpływ na życie mieszkańców miast

+

– opowiada o życiu i osiągnięciach Marii Skłodowskiej-Curie

+

III. Odrodzenie państwa polskiego

K

P

R

D

W

Wiadomości

– podaje daty wybuchu I wojny światowej i jej zakończenia

+

– wyjaśnia znaczenie terminów: państwa centralne, ententa, traktat wersalski, front

+

– wie, kim byli bolszewicy

+

– wymienia społeczne i gospodarcze skutki I wojny światowej

+

– omawia zasługi postaci, które przyczyniły się do odzyskania przez Polskę niepodległości: Józefa Piłsudskiego, Romana Dmowskiego i Ignacego Jana Paderewskiego

+

– wskazuje, które wydarzenie z historii Polski upamiętnia się podczas Narodowego Święta Niepodległości

+

– podaje datę Bitwy Warszawskiej

+

– wie, kogo nazywa się Orlętami Lwowskimi

+

– wymienia czynniki, które zadecydowały o odzyskaniu niepodległości przez Polskę

+

– wyjaśnia, w jakich okolicznościach Polacy odbudowywali swoje państwo po zakończeniu I wojny światowej

+

– wymienia postanowienia traktatu wersalskiego dotyczące sprawy polskiej

+

– omawia proces kształtowania się granic II Rzeczypospolitej oraz wymienia wydarzenia, które zadecydowały o zasięgu terytorialnym Polski

+

– wyjaśnia znaczenie terminów: plebiscyt, Wolne Miasto Gdańsk

+

– tłumaczy, w jakim celu powołano Ligę Narodów

+

– opowiada o działalności szpiegów na terytorium Wolnego Miasta Gdańska

+

– zna oficjalną nazwę państwa polskiego w latach 1918–1939

+

– wyjaśnia znaczenie terminów: parlament, partia, opozycja

+

– tłumaczy, na czym polegał ustrój utrwalony w Polsce przez konstytucję z 1921 roku

+

– wskazuje na wielonarodowy charakter społeczeństwa II Rzeczypospolitej

+

– wymienia mniejszości narodowe i religijne, które zamieszkiwały II Rzeczpospolitą

+

– omawia trudności, z którymi zmagała się odrodzona Rzeczpospolita

+

– wyjaśnia, jakie były zasługi Eugeniusza Kwiatkowskiego dla rozwoju polskiej gospodarki

+

– tłumaczy, jakie znaczenie dla II Rzeczypospolitej miała budowa portu w Gdyni oraz utworzenie Centralnego Okręgu Przemysłowego

+

– wymienia najważniejsze kulturalne i sportowe osiągnięcia II Rzeczypospolitej

+

– określa, jaką rolę we współczesnej Polsce odgrywa Gdynia

+

Umiejętności

– zaznacza na osi czasu daty: 1914, 1918

+

– odnajduje na mapie państwa centralne oraz kraje należące do ententy

+

– wskazuje na mapie Europy obszary, na których toczyły działania wojenne podczas I wojny światowej

+

– rozpoznaje nowe rodzaje broni, które zastosowano w trakcie wojny 1914–1918

+

– określa przyczyny i skutki wydarzeń w Rosji w 1917 roku

+

– porównuje sytuację we współczesnej Europie z sytuacją, która panowała na kontynencie europejskim na początku XX wieku

+

– zaznacza na osi czasu datę 11 listopada 1918 roku

+

– odszukuje informacje o zasługach Józefa Piłsudskiego i Romana Dmowskiego dla państwa polskiego

+

– porównuje koncepcje Józefa Piłsudskiego i Romana Dmowskiego dotyczące odzyskania niepodległości przez Polskę

+

– opisuje na podstawie tekstu źródłowego nastroje Polaków w pierwszych dniach wolności

+

– ocenia, jaki wpływ na odzyskanie niepodległości przez Polskę miał wybuch konfliktu między państwami zaborczymi

+

– zaznacza na osi czasu okresy trwania powstania wielkopolskiego i III powstania śląskiego oraz datę Bitwy Warszawskiej

+

– omawia, jak kształtowały się granice Polski w latach 1918–1922, oraz wskazuje na mapie najważniejsze zmiany terytorialne

+

– ocenia znaczenie zwycięstwa w wojnie polsko-bolszewickiej dla odrodzonej Rzeczypospolitej

+

– wskazuje na mapie granice II Rzeczypospolitej oraz wymienia jej sąsiadów

+

– zaznacza na osi czasu daty: uchwalenia konstytucji marcowej, wyboru Gabriela Narutowicza na prezydenta oraz zamachu majowego

+

– określa na podstawie mapy, jakie obszary II Rzeczypospolitej zamieszkiwali przedstawiciele poszczególnych mniejszości narodowych i religijnych

+

– wymienia przyczyny i skutki zamachu majowego

+

– charakteryzuje warstwy społeczne II Rzeczypospolitej

+

– opowiada o problemach i sukcesach gospodarczych II Rzeczypospolitej

+

– wskazuje na mapie najważniejsze ośrodki przemysłowe w międzywojen­nej Polsce

+

– omawia na podstawie zebranych informacji sytuację gospodarczą swojego regionu w okresie międzywojennym

+

– prezentuje postać Józefa Piłsudskiego

+

IV. Świat między wojnami

K

P

R

D

W

Wiadomości

– wymienia najważniejsze zmiany terytorialne, jakie dokonały się w Europie po I wojnie światowej

+

– prezentuje dokonania Charlesa Lindbergha, Aleksandra Fleminga oraz Alberta Einsteina

+

– wyjaśnia znaczenie terminów: penicylina, jazz, film animowany

+

– tłumaczy, jak rozwój nauki i techniki wpłynął na codzienne życie ludzi w okresie międzywojennym

+

– rozwija skrót ZSRR

+

– omawia metody sprawowania władzy, które stosował Józef Stalin

+

– wyjaśnia znaczenie terminów: totalitaryzm, propaganda, łagier

+

– wie, kim był Adolf Hitler i jakie były jego poglądy

+

– tłumaczy znaczenie terminów: nazizm, rasizm, obóz koncentracyjny, Hitlerjugend, ograniczenie praw obywatelskich, III Rzesza

+

– rozumie, dlaczego nazistom udało się zdobyć władzę w Niemczech

+

– wyjaśnia, w jaki sposób Adolf Hitler umacniał swoją władzę

+

– wie, dlaczego we współczesnym świecie walczy się z rasizmem

+

– omawia metody kształtowania „nowego człowieka”, które wykorzystywano w Związku Radzieckim i w nazistowskich Niemczech

+

– wymienia żądania wysuwane przez Hitlera wobec Polski pod koniec 1938 roku

+

– podaje datę zawarcia paktu Ribbentrop-Mołotow i tłumaczy, czego dotyczył ten dokument

+

– wyjaśnia, w jaki sposób Hitler łamał postanowienia traktatu wersalskiego

+

– rozumie, jakie zagrożenie dla Rzeczypospolitej wynikało z zawarcia przez Niemcy i ZSRR paktu Ribbentrop-Mołotow

+

– tłumaczy, kim był Józef Beck

+

– wyjaśnia, dlaczego współcześnie funkcjonują organizacje międzynarodowe strzegące pokoju

+

Umiejętności

– zaznacza na osi czasu datę podpisania traktatu wersalskiego

+

– wskazuje na mapie miejsce podpisania traktatu wersalskiego oraz państwa, które powstały w Europie po I wojnie światowej

+

– ocenia znaczenie odkrycia dokonanego przez Aleksandra Fleminga dla rozwoju medycyny

+

– tworzy historyjkę obrazkową przedstawiającą jeden dzień z życia człowieka w epoce międzywojennej

+

– zaznacza na osi czasu daty: 1922, 1932

+

– ocenia sposób sprawowania władzy przez Józefa Stalina

+

– opisuje na podstawie tekstu źródłowego warunki panujące w łagrach

+

– przedstawia Koreę Północną jako przykład współczesnego państwa totalitarnego

+

– porównuje sposób sprawowania władzy w państwie totalitarnym z rządami w kraju demokratycznym

+

– omawia na podstawie tekstu źródłowego, w jaki sposób prześladowano Żydów w nazistowskich Niemczech

+

– uzasadnia konieczność walki z rasizmem we współczesnym świecie

+

– zaznacza na osi czasu datę 23 sierpnia 1939 roku

+

– wskazuje na mapie państwa, które w okresie międzywojennym padły ofiarą zaborczej polityki nazistowskich Niemiec

+

– tłumaczy na podstawie tekstu źródłowego, jakie było stanowisko Polski wobec żądań, które wysunął Hitler w 1939 roku

+

– umieszcza na osi czasu daty przyłączenia Austrii do III Rzeszy oraz rozbioru Czechosłowacji

+

– ocenia stanowisko polskich władz wobec żądań hitlerowskich Niemiec

+

– wyjaśnia, dlaczego pakt Ribbentrop-Mołotow jest nazywany IV rozbiorem Polski

+

– opowiada o życiu i dokonaniach Aleksandra Fleminga

+

V. II wojna światowa

K

P

R

D

W

Wiadomości

– podaje daty wybuchu II wojny światowej oraz ataku ZSRR na Polskę

+

– wymienia ważne wydarzenia, które rozegrały się podczas kampanii wrześniowej: obronę półwyspu Westerplatte, obronę Poczty Polskiej w Gdańsku, bitwę nad Bzurą

+

– wyjaśnia znaczenie terminów: kampania wrześniowa, wojna totalna, internowanie, Korpus Ochrony Pogranicza

+

– wie, kim byli: Władysław Raczkiewicz, gen. Władysław Sikorski, gen. Franciszek Kleeberg, mjr Henryk Dobrzański „Hubal”, Stefan Starzyński

+

– tłumaczy, w jaki sposób współcześnie upamiętnia się bohaterstwo polskich żołnierzy walczących w kampanii wrześniowej

+

– podaje daty ataku III Rzeszy na ZSRR oraz agresji Japonii na Stany Zjednoczone

+

– wyjaśnia znaczenie terminów: inwazja, państwa osi, alianci, koalicja antyhitlerowska, Pearl Harbor

+

– wymienia najważniejsze działania wojenne prowadzone w Europie w latach 1940–1942

+

– opowiada o działaniach wojennych prowadzonych na Dalekim Wschodzie

+

– tłumaczy, jakie znaczenie dla współczesnych Amerykanów ma Pearl Harbor

+

– podaje miejsca i daty najważniejszych bitew II wojny światowej, w których brały udział polskie formacje wojskowe

+

– wyjaśnia, kim byli: gen. Stanisław Sosabowski, gen. Władysław Anders, gen. Stanisław Maczek, gen. Zygmunt Berling

+

– podaje dokładną datę zakończenia II wojny światowej w Europie

+

– wie, co wydarzyło się w 1945 roku w Hiroszimie i Nagasaki

+

– określa, kiedy zakończyła się II wojna światowa na Dalekim Wschodzie

+

– wyjaśnia znaczenie terminów: Polskie Państwo Podziemne, Armia Krajowa, powstanie warszawskie, sabotaż, mały sabotaż

+

– rozwija skrót AK

+

– opisuje sytuację Polaków na terenach okupowanych przez III Rzeszę i ZSRR z użyciem terminów: okupacja, łapanka, getto, robotnicy przymusowi

+

– tłumaczy, czym była zbrodnia wołyńska

+

– podaje datę wybuchu powstania warszawskiego

+

– wyjaśnia, co wydarzyło się w Katyniu

+

– rozumie, dlaczego powstało Muzeum Powstania Warszawskiego

+

– opisuje warunki panujące w gettach w czasie II wojny światowej

+

– wyjaśnia znaczenie terminów: Holokaust, obóz zagłady, Auschwitz-Birkenau

+

– podaje datę wybuchu powstania w getcie warszawskim

+

– wie, kim był Janusz Korczak

+

– wyjaśnia, na czym polegała działalność „Żegoty”

+

– omawia zasługi Ireny Sendlerowej

+

– tłumaczy, w jaki sposób upamiętnia się osoby, które pomagały Żydom w czasie II wojny światowej

+

Umiejętności

– umieszcza na osi czasu daty: 1 września 1939 roku, 17 września 1939 roku

+

– wskazuje na mapie państwa, które dokonały agresji na Polskę we wrześniu 1939 roku

+

– zaznacza na mapie linię podziału ziem polskich między Niemcy a ZSRR

+

– wymienia przyczyny i skutki klęski Polski w kampanii wrześniowej w 1939 roku

+

opowiada o przebiegu kampanii wrześniowej

+

– opisuje na podstawie tekstu źródłowego przygotowania Polaków do obrony Grodna przed atakiem Armii Czer­wonej

+

– ocenia postawę polskich żołnierzy i cywilów w pierwszych tygodniach wojny

+

– zdobywa informacje o losach swoich przodków w 1939 roku

+

– tworzy mapę myśli dotyczącą kampanii wrześniowej

+

– wskazuje na mapie państwa, które padły ofiarą niemieckiej agresji po 1939 roku, oraz kraje będące sojusznikami III Rzeszy

+

– ocenia, jakie znaczenie dla przebiegu II wojny światowej miało przyłączenie się Stanów Zjednoczonych i Związku Radzieckiego do walki po stronie aliantów

+

– zaznacza na osi czasu daty: ataku III Rzeszy na ZSRR, bitwy pod Kurskiem, inwazji na Normandię, kapitulacji Niemiec i Japonii

+

– wskazuje na mapie państwa zajęte przez Armię Czerwoną w latach 1944–1945

+

– omawia udział Polaków w walkach na frontach II wojny światowej

+

– opowiada, w jaki sposób współcześnie upamiętnia się polskich żołnierzy, którzy walczyli podczas II wojny światowej

+

– gromadzi informacje dotyczące 2. Korpusu Polskiego

+

– ocenia, czy decyzja Amerykanów o użyciu broni atomowej była słuszna

+

– przedstawia historię niedźwiedzia Wojtka

+

– zaznacza na osi czasu datę wybuchu powstania warszawskiego

+

– tłumaczy, w jaki sposób społeczeństwo polskie walczyło z okupantami

+

– przedstawia przyczyny i skutki wybuchu powstania warszawskiego

+

– wskazuje na mapie największe getta, hitlerow­skie obozy koncentracyjne oraz miejsca na Wschodzie, w których zamordowano polskich oficerów

+

– charakteryzuje metody walki, które stosowali Polacy w trakcie powstania warszawskiego

+

– gromadzi informacje o sytuacji w swojej miejscowości w czasie II wojny światowej

+

– opowiada na podstawie tekstu źródłowego, w jaki sposób ratowano żydowskie dzieci żyjące w gettach

+

– wyjaśnia, w jaki sposób Polacy pomagali Żydom w czasie okupacji

+

– ocenia postawy, jakie przyjmowali Polacy wobec losu Żydów w trakcie II wojny światowej

+

– przedstawia sylwetkę Ireny Sendlerowej

+

VI. Polska Rzeczpospolita Ludowa

K

P

R

D

W

Wiadomości

– podaje daty utworzenia NATO i Układu Warszawskiego

+

– wyjaśnia znaczenie terminów: Układ Warszawski, Organizacja Paktu Północnoatlantyckiego (NATO), mur berliński, wyścig zbrojeń

+

– tłumaczy, czym była zimna wojna

+

– wymienia współczesne cele NATO

+

– omawia rolę, którą odgrywa Polska w Organizacji Paktu Północnoatlantyckiego

+

– wie, co oznacza skrót PRL

+

– przedstawia okoliczności objęcia władzy w Polsce przez komunistów

+

– opowiada, w jaki sposób polskie społeczeństwo uczestniczyło w powojennej odbudowie kraju

+

– rozwija skróty: PZPR, UB, MO

+

– tłumaczy, jakie były skutki przesiedleń ludności w Polsce po zakończeniu II wojny światowej

+

– podaje datę uchwalenia konstytucji PRL

+

– wskazuje wady i zalety życia w Polsce czasów komunistycznych

+

– wyjaśnia, dlaczego rządy panujące w PRL określa się jako dyktaturę partii komunistycznej

+

– wymienia charakterystyczne cechy gospodarki PRL

+

– wyjaśnia znaczenie terminu cenzura

+

tłumaczy, dlaczego w historii Polski lata 1944–1956 są określane jako „czasy stalinowskie”

+

– rozumie termin opozycja demokratyczna

+

– omawia rolę, jaką odegrał Kościół katolicki w okresie PRL

+

– podaje datę wyboru Karola Wojtyły na papieża

+

– wyjaśnia, dlaczego bojowników podziemia niepodległościowego określa się jako Żołnierzy Wyklętych

+

– podaje daty najważniejszych protestów Polaków przeciw władzy komunistycznej w latach 1956, 1970, 1976 i 1980

+

– wymienia zasługi kardynała Stefana Wyszyńskiego

+

– przedstawia formy oporu Polaków przeciwko komunistycznej władzy

+

– prezentuje zasługi Lecha Wałęsy i księdza Jerzego Popiełuszki dla odzyskania przez Polskę suwerenności

+

– podaje datę podpisania porozumień sierpniowych w Gdańsku

+

– wyjaśnia znaczenie terminów: strajk, stan wojenny

+

– rozwija skrót SB

+

– opisuje warunki życia Polaków w czasie stanu wojennego

+

– omawia działania opozycji demokratycznej z użyciem określenia walka bez przemocy

+

– wymienia postacie i organizacje, które działają współcześnie w obronie praw człowieka

+

Umiejętności

– wskazuje na mapie państwa europejskie, które w okresie zimnej wojny należały do NATO oraz do Układu Warszawskiego

+

– wyjaśnia na podstawie tekstu źródłowego, czym była żelazna kurtyna

+

– zaznacza na osi czasu daty: utworzenia NATO, powstania Układu Warszawskiego oraz budowy muru berlińskiego

+

– tłumaczy, na czym polegała rywalizacja ZSRR i Stanów Zjednoczonych w okresie zimnej wojny

+

– porównuje mapę współczesnej Europy z mapą kontynentu europejskiego po 1945 roku

+

– wskazuje na mapie granice Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej i wymienia jej sąsiadów

+

– porównuje granice II Rzeczypospolitej z granicami PRL

+

– umieszcza na osi czasu daty powstania PZPR oraz uchwalenia konstytucji PRL

+

– na podstawie tekstu źródłowego wymienia metody, które pozwoliły komunistom odnieść zwycięstwo wyborcze w 1947 roku

+

– wyjaśnia, z jakimi trudnościami zmagano się podczas odbudowy Warszawy po 1945 roku

+

– opowiada o społeczeństwie PRL z użyciem terminów: likwidacja analfabetyzmu, awans społeczny, cenzura, ukryte bezrobocie, łamanie praw obywatelskich, propaganda sukcesu

+

– opisuje życie codzienne mieszkańców PRL na podstawie relacji osób starszych

+

– wskazuje różnice między PRL a współczesną Polską ze szczególnym uwzględnieniem warunków życia codziennego

+

– zaznacza na osi czasu daty protestów społecznych w PRL oraz datę wyboru Karola Wojtyły na papieża

+

– porównuje, czym różnią się współczesne strajki od demonstracji z czasów PRL

+

– ocenia, jakie znaczenie dla polskiego społeczeństwo stanowił wybór kardynała Karola Wojtyły na papieża

+

– na podstawie zebranych informacji przedstawia sylwetkę wybranego żołnierza podziemia niepodległościowego

+

– omawia przyczyny i skutki powstania NSZZ „Solidarność”

+

– tłumaczy, za jaką działalność jest przyznawana Pokojowa Nagroda Nobla, oraz wyjaśnia, dlaczego Lech Wałęsa otrzymał to wyróżnienie

+

– charakteryzuje na podstawie tekstu źródłowego politykę władz komunistycznych wobec opozycji demokratycznej w Polsce

+

– opowiada o działalności papieża Jana Pawła II

+

– wymienia przyczyny strajków w 1980 roku

+

– wyjaśnia, na czym polegały prześladowania opozycji demokratycznej w czasach komunistycznych

+

– na podstawie zebranych informacji przygotowuje prezentację dotyczącą księdza Jerzego Popiełuszki

+

– proponuje zmiany, jakie należy wprowadzić w szkole w celu poprawy warunków nauki

+

VII. Współczesna Polska

K

P

R

D

W

Wiadomości

– określa, od kiedy państwo polskie jest nazywane III Rzeczpospolitą

+

– wymienia najważniejsze postanowienia Okrągłego Stołu

+

– omawia rolę, jaką odegrał Tadeusz Mazowiecki w okresie przemian w 1989 roku

+

– wyjaśnia, co oznacza termin wolne wybory

+

– podaje nazwisko pierwszego prezydenta Polski wybranego w wyborach powszechnych

+

– przedstawia najważniejsze wydarzenia, jakie rozegrały się w Europie z latach 1989–1992: upadek muru berlińskiego, zjednoczenie Niemiec, rozpad ZSRR i rozpad Jugosławii

+

– rozumie, że wraz z upadkiem ZSRR zakończyła się zimna wojna

+

– wymienia zmiany, które dokonały się w polskim szkolnictwie na skutek przeobrażeń politycznych po 1989 roku

+

– tłumaczy, czym był „Jarmark Europa”

+

podaje oficjalną nazwę państwa polskiego

+

– określa w przybliżeniu powierzchnię Polski oraz omawia podział administracyjny kraju

+

– zna datę uchwalenia Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej

+

– tłumaczy, w jakich dziedzinach życia przejawia się demokratyczny charakter państwa polskiego

+

– wymienia najważniejsze organy władzy państwowej w Polsce: prezydenta RP, premiera i Radę Ministrów, Sejm i Senat, sądy

+

– wyjaśnia znaczenie terminów: konstytucja, wolne media, wolność słowa, opinia publiczna

+

– omawia zadania poszczególnych organów władzy państwowej oraz władz samorządowych

+

– wskazuje, w jaki sposób uczniowie mogą wpływać na organizację życia szkoły

+

– wymienia prezydentów III Rzeczypospolitej

+

– tłumaczy, dlaczego sądy w Polsce są niezależne od pozostałych organów władzy

+

– podaje przykłady konkretnych działań podejmowanych przez samorząd w miejscu swojego zamieszkania

+

– określa rodzinę jako podstawową grupę społeczną

+

– wymienia uczniowskie prawa i obowiązki

+

– wyjaśnia znaczenie terminu prawa człowieka

+

– rozumie, w jakim celu powołano urzędy Rzecznika Praw Obywatelskich i Rzecznika Praw Dziecka

+

– podaje przykłady instytucji, do których można się zwrócić w przypadku łamania praw dziecka

+

– rozwija skrót ONZ i określa, czym zajmuje się Organizacja Narodów Zjednoczonych

+

– wie, za jakie zasługi przyznaje się Order Uśmiechu

+

– wymienia przykłady działań mających na celu ochronę praw człowieka na świecie

+

– wskazuje pracę jako jedną z podstawowych form działalności człowieka

+

– podaje przykłady grup społecznych

+

– wyjaśnia znaczenie terminów: gospodarka wolnorynkowa, prywatyzacja, bezrobocie

+

– rozumie, że funkcjonowanie społeczeństwa możliwe jest dzięki odpowiedniemu podziałowi pracy

+

– wie, czym są kwalifikacje zawodowe

+

– wymienia skutki emigracji zarobkowej Polaków

+

– tłumaczy, dlaczego wciąż powstają nowe zawody, a niektóre zajęcia są coraz rzadziej wykonywane

+

– wyjaśnia znaczenie terminu Unia Europejska

+

– podaje daty powstania Unii Europejskiej oraz wstąpienia Polski do tej organizacji

+

– tłumaczy, co oznaczają terminy: integracja europejska, europejska solidarność

+

– przedstawia rolę, jaką w procesie integracji europejskiej odegrał Robert Schuman

+

– określa, ile państw należy do Unii Europejskiej

+

– omawia działania podejmowane przez państwa członkowskie UE w celu integracji gospodarczej, rozwoju regionalnego i ochrony środowiska

+

– wyjaśnia, czym była Europejska Wspólnota Gospodarcza, oraz podaje, w którym roku powstała ta organizacja

+

– wymienia władców, którzy podejmowali w średniowieczu próby zjednoczenia Europy

+

– przedstawia najważniejsze wydarzenia w procesie integracji Polski z UE

+

– podaje przykłady argumentów, które wysuwali zwolennicy i przeciwnicy wstąpienia Polski do Unii Europejskiej

+

– określa, jakie znaczenie dla Polaków miało przystąpienie Rzeczypospolitej do strefy Schengen

+

– tłumaczy, w jaki sposób Polska wykorzystuje fundusze unijne

+

Umiejętności

– zaznacza na osi czasu daty: 4 czerwca 1989 roku, 1990 rok, 2 kwietnia 1997 roku

+

– ocenia znaczenie wyborów z 4 czerwca 1989 roku w procesie przemian demokratycznych w Polsce

+

wskazuje na mapie państwa europejskie, które powstały lub odrodziły się po upadku komunizmu

+

– przedstawia przyczyny i skutki obrad Okrągłego Stołu

+

– opowiada, jak doszło do powstania „Jarmarku Europa”

+

– odnajduje na mapie państwa sąsiadujące z Polską oraz województwo, w którym mieszka

+

– wskazuje fragmenty Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, które świadczą o demokratycznym charakterze państwa polskiego

+

– omawia na podstawie schematu procedurę powoływania władz samorządowych w Polsce

+

– wymienia problemy miejscowości lub gminy, które są najistotniejsze z punktu widzenia mieszkańców

+

– wyjaśnia, na czym polegają prawa i obowiązki obywateli RP

+

– tłumaczy, jakie są zadania Rzecznika Praw Obywatelskich i Rzecznika Praw Dziecka

+

– ocenia, jakie znaczenie miało uchwalenie Powszechnej deklaracji praw człowieka

+

– określa znaczenie pracy w życiu człowieka

+

– wyjaśnia, na czym polegały reformy gospodarcze w Polsce po upadku komunizmu

+

– omawia role, jakie odgrywają poszczególne grupy społeczne we współczesnym społeczeństwie

+

– wymienia na podstawie informacji uzyskanych z różnych źródeł (np. w trakcie rozmów z osobami starszymi) najistotniejsze problemy współczesnej Polski

+

– ocenia przemiany gospodarcze po 1989 roku

+

– na podstawie infografiki określa, jakie kwalifikacje są potrzebne do wykonywania różnych zawodów

+

– rozpoznaje symbole Unii Europejskiej: flagę i hymn („Odę do radości”)

+

– zaznacza na osi czasu datę powstania Unii Europejskiej

+

– tłumaczy, na czym polega polityka otwartych granic w Unii Europejskiej

+

– opowiada o początkach integracji europejskiej

+

– omawia na podstawie mapy etapy poszerzania wspólnoty europejskiej o kolejne państwa

+

– umieszcza na osi czasu datę wstąpienia Polski do Unii Europejskiej

+

– przedstawia przyczyny i skutki wstąpienia Polski do UE

+

– opisuje zmiany, jakie dokonały się w Polsce po przyjęciu do Unii Europejskiej

+

– wymienia korzyści oraz obowiązki i ograniczenia wynikające z członkostwa Polski w Unii Europejskiej

+

– ocenia, jak przynależność Polski do UE może wpłynąć na życie młodych ludzi

+

– prezentuje sylwetkę Roberta Schumana

+

VIII. Problemy ludzkości

K

P

R

D

W

Wiadomości

– wymienia nowoczesne środki transportu

+

– tłumaczy, co oznacza powiedzenie „świat stał się mniejszy”, oraz wskazuje przyczyny określanego w ten sposób zjawiska

+

– wyjaśnia znaczenie terminów: podbój kosmosu, lądowanie człowieka na Księżycu, wahadłowiec, sztuczny satelita, nawigacja GPS

+

– podaje daty najważniejszych wydarzeń związanych z podbojem kosmosu

+

– wie, kim był Jurij Gagarin

+

– określa, w jaki sposób katastrofy ekologiczne wpływają na zanieczyszczenie środowiska naturalnego

+

– omawia działania, które są podejmowane w celu ograniczenia zanieczyszczenia środowiska

+

– wymienia korzyści i zagrożenia wynikające z korzystania z mediów elektronicznych

+

– wyjaśnia znaczenie terminów: komputer osobisty, internet, portale społecznościowe

+

– podaje zasady, których powinni przestrzegać użytkownicy internetu

+

– rozumie, czym jest kultura masowa

+

– tłumaczy, dlaczego współczesny świat określa się jako „globalną wioskę”

+

– omawia podstawowe problemy krajów Trzeciego Świata

+

– podaje przykłady działań podejmowanych przez organizacje międzynarodowe w celu pomocy najbiedniejszym krajom

+

– dostrzega różnice dzielące współczesny świat na bogatą Północ i biedne Południe

+

– wymienia nazwy organizacji, które niosą pomoc mieszkańcom krajów Trzeciego Świata lub działają w obronie praw człowieka

+

– podaje przykłady problemów, z którymi borykają się dzieci mieszkające w państwach biednego Południa

+

– wyjaśnia znaczenie terminu wojna lokalna

+

– opowiada o tym, co wydarzyło się w Nowym Jorku 11 września 2001 roku

+

– tłumaczy, jakie działania są podejmowane w celu zapobiegania konfliktom na świecie

+

– wskazuje na zagrożenia, jakie dla międzynarodowego pokoju stwarza terroryzm

+

– wymienia przyczyny konfliktu palestyńsko-izraelskiego

+

Umiejętności

– zaznacza na osi czasu daty związane z podbojem kosmosu: lata 1961 i 1969

+

– omawia na podstawie infografiki pozytywne i negatywne skutki postępu technicznego we współczesnym świecie

+

– na podstawie tekstu źródłowego wymienia skutki niszczenia środowiska naturalnego

+

– ocenia wpływ człowieka na środowisko naturalne

+

– opowiada, jak wyobraża sobie postęp w technice w najbliższych latach

+

– na podstawie artykułu wymienia argumenty wysuwane przez osoby twierdzące, że Amerykanie w 1969 roku nie wylądowali na Księżycu, oraz przez osoby, które są przekonane o powodzeniu misji Apolla 11, a następnie wyraża własną opinię na omawiany temat

+

– tłumaczy, w jaki sposób wykorzystuje się nowoczesne technologie w szkołach

+

– na podstawie tekstu źródłowego podaje zasady bezpiecznego korzystania z internetu

+

– określa wpływ kultury amerykańskiej na życie ludzi na całym świecie

+

– na podstawie własnych obserwacji opisuje metody wykorzystywane przez media w celu przyciągnięcia uwagi odbiorców

+

– wskazuje na mapie świata obszary, na których odsetek ludzi cierpiących głód jest najwyższy, oraz tereny, na których jest on najniższy

+

– wyjaśnia, z czego wynikają problemy państw biednego Południa

+

– wskazuje formy pomocy udzielanej państwom biednego Południa, które uważa za najskuteczniejsze

+

– na podstawie zebranych informacji opisuje dowolną akcję przeprowadzoną przez jedną z organizacji charytatywnych

+

– zaznacza na osi czasu datę ataku terrorystycznego na USA z 11 września 2001 roku

+

– tłumaczy, dlaczego konflikty należy rozwiązywać drogą dialogu

+

– wskazuje na mapie świata regiony, w których wybucha współcześnie najwięcej konfliktów zbrojnych

+

– wyjaśnia na przykładach przyczyny i skutki konfliktów zbrojnych

+

– wskazuje problem współczesnego świata, który uważa za najważniejszy, a następnie proponuje sposób jego rozwiązania

+

– na podstawie zebranych informacji omawia wybrany współczesny konflikt zbrojny

+

– tłumaczy, jaki wkład w rozwój nowoczesnych technologii wniósł Steve Jobs

+