Polski kl. V

Wymagania edukacyjne z języka polskiego w klasie piątej

Mówienie.

Jak w klasie 4, a ponadto uczeń: formułuje wypowiedzi dotyczące relacji czasowych i przestrzennych oraz zależności przyczynowo-skutkowych; świadomie realizuje intencję komunikacyjną, dobierając odpowiednie środki językowo-stylistyczne (np. zachęcam – zniechęcam, mam pewność– wątpię, odmawiam – zgadzam się); dostosowuje wypowiedź do oficjalnej i nieoficjalnej sytuacji komunikacyjnej; swobodnie wypowiada się (w wypowiedziach dłuższych i bardziej rozbudowanych niż w klasie 4) na tematy związane z życiem codziennym, lekturami i blokami tematycznymi zaproponowanymi w podręczniku; opowiada o wydarzeniach prawdziwych lub zmyślonych zgodnie z przyjętymi założeniami (w 1. lub 3. osobie; w konwencji baśniowej, humorystycznej, sensacyjnej; z perspektywy własnej lub z perspektywy bohatera itp.); używa w wypowiedzi wyrazów o znaczeniu dosłownym i przenośnym; posługuje się ze zrozumieniem związkami frazeologicznymi; umie włączyć cytat do własnej wypowiedzi; właściwie akcentuje wyrazy zakończone na -yka, -ika; przestrzega reguł dyskusji; dobiera trafne argumenty, by uzasadnić własne zdanie; dba o kulturę wypowiedzi, etykę słowa; wygłasza z pamięci utwór poetycki z zastosowaniem podstawowej wiedzy o fonetyce i prozodii (rodzaje głosek, akcent, pauza).

Pisanie.

Jak w klasie 4, a ponadto uczeń: dba o bogate słownictwo, unika powtórzeń wyrazów, stosując synonimy; swobodniej i bardziej świadomie niż w klasie 4 posługuje się różnym typem zdań (w tym zdaniami złożonymi); poprawnie używa znaków interpunkcyjnych: dwukropka, nawiasu, cudzysłowu; poprawnie zapisuje używane powszechnie skróty (np. itd., m.in., km, cm, kg); pisze poprawnie wyrazy ze świadomością różnic między pisownią a wymową; potrafi bardziej rozwinąć temat niż w klasie 4; stosuje trzyczęściową kompozycję i akapity w odpowiednich formach pisemnych; ma świadomość różnic między językiem mówionym a pisanym, unika nieuzasadnionych wyrażeń potocznych, kolokwializmów; przekształca teksty pod względem nacechowania emocjonalnego (neutralne – dodatnie – ujemne); dokonuje bardziej skomplikowanych przekładów intersemiotycznych, np. dzieło malarskie przekłada na opis, komiks na opowiadanie, dramat na formę narracyjną; potrafi zapisać zdobywane przez siebie informacje tak, by móc je jak najlepiej wykorzystać; formułuje wypowiedzi pisemne w podanych niżej formach, uwzględniając obowiązujące w nich zasady: opowiadanie z dialogiem (twórcze i odtwórcze), pamiętnik i dziennik (pisane z perspektywy bohatera literackiego lub własnej), proste sprawozdanie (np. z wycieczki, z wydarzeń sportowych), opis zjawiska przyrody, opis postaci z elementami charakterystyki, przepis i instrukcja, zawiadomienie, notatka, plan (twórczy i odtwórczy) II stopnia.

Słuchanie.

Jak w klasie 4, a ponadto uczeń: dostrzega związek między głosową interpretacją tekstu a odbiorem zawartych w nim treści; odróżnia wypowiedź oficjalną od nieoficjalnej, potrafi scharakteryzować nadawcę na podstawie jego wypowiedzi; rozumie dosłowne i przenośne znaczenie wyrazów użytych przez nadawcę wypowiedzi; rozpoznaje w słuchanym tekście charakterystyczne zjawiska fonetyczne (np. podział na sylaby, miękkość, nosowość, dźwięczność głosek; rozróżnia mowę i tło akustyczne w przekazach audiowizualnych.

Czytanie.

Jak w klasie 4, a ponadto uczeń: czyta szybciej, płynniej i z większym zrozumieniem niż w klasie 4; czytając na głos, dokonuje głosowej interpretacji tekstu, przekazuje intencję nadawcy, właściwie akcentuje wyrazy, wprowadza pauzę, stosuje odpowiednią intonację; rozpoznaje rodzaje tekstów i formy gatunkowe (np. informacyjny, literacki, reklamowy, hasło encyklopedyczne i teksty użytkowe: instrukcja, przepis); dostrzega relacje między częściami składowymi tekstu (akapity, wstęp, rozwinięcie, zakończenie); czytając, odróżnia informacje ważne od drugorzędnych.

Analiza i interpretacja tekstów kultury.

Jak w klasie 4, a ponadto uczeń: odbiera teksty kultury na poziomie dosłownym i przenośnym; odróżnia fikcję artystyczną od rzeczywistości; wyszukuje w tekstach potrzebne informacje dotyczące poziomu analizy (w tym cechy językowe) i interpretacji; nazywa uczucia wpisane do tekstu; wskazuje w tekście kultury elementy humorystyczne; rozpoznaje w tekście literackim elementy stylu potocznego, rozumie sens jego użycia; charakteryzuje i ocenia bohaterów; wskazuje w utworze przenośnię (w tym: uosobienie) i objaśnia jej rolę w tekście; rozpoznaje neologizmy poetyckie, objaśnia ich rolę w tekście; rozpoznaje rytm wiersza, refren; odróżnia wiersz rymowany i nierymowany (biały); identyfikuje mit, bajkę, fraszkę; objaśnia morał bajki; odczytuje wartości pozytywne i ich przeciwieństwa wpisane w teksty kultury (np. miłość – nienawiść, szczerość – nieszczerość, prawda – kłamstwo, piękno – brzydota); wyodrębnia elementy składające się na widowisko teatralne; wyodrębnia elementy dzieła filmowego i telewizyjnego (scenariusz, reżyseria, ujęcie, gra aktorska); wskazuje cechy charakterystyczne przekazów audiowizualnych (np. filmu, programu informacyjnego, programu rozrywkowego), potrafi nazwać ich tworzywo (ruchome obrazy, warstwa dźwiękowa); wskazuje cechy charakterystyczne dzieła malarskiego, architektonicznego, rzeźby (pomnika).

Świadomość językowa.

Jak w klasie 4, a ponadto uczeń: potrafi wskazać głoski miękkie i twarde, ustne i nosowe, dźwięczne i bezdźwięczne; dostrzega różnice w wymowie i pisowni samogłosek ustnych i nosowych, spółgłosek miękkich i twardych, dźwięcznych i bezdźwięcznych; pisze poprawnie pod względem ortograficznym i poprawnie wymawia wyrazy, w których występują te głoski; wyróżnia w wyrazach odmiennych temat fleksyjny i końcówkę; dostrzega oboczności w temacie fleksyjnym wyrazów odmiennych; uwzględnia je, używając wyrazów w różnych formach; wykorzystuje wiedzę o obocznościach w tematach fleksyjnych w poprawnym pod względem ortograficznym zapisie wyrazów (np.: ó – o, e, a; ch – sz, rz – r);zna zasady pisowni „nie” z rzeczownikami, czasownikami, przymiotnikami i przysłówkami (w różnych stopniach); poprawnie zapisuje wyrazy należące do tych części mowy; rozpoznaje w wypowiedziach liczebnik, zaimek, przyimek (wyrażenie przyimkowe), spójnik; wskazuje różnice między nimi; posługuje się liczebnikami głównymi i porządkowymi, poprawnie je zapisując i odczytując (w tym stosując właściwy akcent wyrazowy); rozumie funkcję zaimków, właściwie je dobiera, określa ich formy (oprócz przysłownych); rozumie funkcję spójników i przyimków; dobiera spójniki i przyimki odpowiednio do formy i treści wypowiedzi; wie, kiedy przed spójnikami stawia się przecinek, a kiedy – nie; przestrzega tych zasad w pisaniu; rozpoznaje zdania pojedyncze i złożone (współrzędnie i podrzędnie) i rozumie ich funkcje; przekształca zdania pojedyncze na złożone i odwrotnie odpowiednio do przyjętego celu; rozpoznaje podstawowe funkcje składniowe wyrazów użytych w wypowiedzeniach pojedynczych (podmiot, orzeczenie, dopełnienie, przydawka, okolicznik); potrafi przedstawić budowę zdania pojedynczego w postaci wykresu; wyróżnia zdania składowe w zdaniach złożonych; potrafi przedstawić budowę zdania złożonego współrzędnie i zdania złożonego podrzędnie w postaci wykresu; używa w zdaniach właściwych znaków interpunkcyjnych (poznane w klasie IV oraz: cudzysłów, dwukropek, nawias); wzbogaca słownictwo, tworząc rodzinę wyrazów; rozumie, w jaki sposób powstają wyrazy; w parach wyrazów wskazuje wyraz podstawowy i wyraz pochodny; posługuje się wyrazami bliskoznacznymi, wyrazami przeciwstawnymi odpowiednio do przyjętego celu; określa znaczenie dosłowne i przenośne wyrazów oraz związków wyrazowych; dostrzega wieloznaczność wyrazów i używa ich we właściwych kontekstach; trafnie i poprawnie pod względem gramatycznym, znaczeniowym i stylistycznym (oficjalne-nieoficjalne, neutralne-nacechowane emocjonalnie) dobiera związki wyrazowe; pisze poprawnie pod względem ortograficznym, wykorzystując poznane zasady (łączna i rozdzielna pisownia z „nie”; zakończenia -ą, -om, -ę, -em; -arz, -erz, -aż, -eż; -i, -ii, -ji; wielka i mała litera.

Samokształcenie i korzystanie z różnych źródeł informacji.

Jak w klasie 4, a ponadto uczeń: rozwija zainteresowania różnymi dziedzinami kultury; potrafi ciekawie zaprezentować zdobytą na dany temat wiedzę; korzysta ze słownika wyrazów bliskoznacznych (synonimów), słownika wyrazów przeciwstawnych (antonimów), z encyklopedii, leksykonów tematycznych (np. Słownik mitów i tradycji kultury W. Kopalińskiego, Bohaterowie naszych książek B. Tylickiej); szuka samodzielnie informacji w czasopismach; korzysta z Internetu, zachowując zasady bezpieczeństwa; gromadzi i selekcjonuje informacje.

mgr Małgorzata Trawnik